Dłużnik zmarł. Co dalej?

Dłużnik zmarł. Co dalej? Czyli, jak odzyskać wierzytelności po śmierci dłużnika.

Czyli, jak odzyskać wierzytelności po śmierci dłużnika.

Co zrobić po śmierci dłużnika? Takie pytanie zadaje sobie wielu wierzycieli. Co dalej z długiem, czy jest choć cień szansy, by odzyskać wierzytelność? Odpowiedź brzmi – tak. Odzyskanie należności przez wierzyciela po śmierci dłużnika jest możliwe. Należy jednak podjąć odpowiednie kroki prawne.

Zgodnie z dyspozycją art. 922 Kodeksu cywilnego (dalej k.c.) prawa, ale również obowiązki majątkowe zmarłego, w tym również obowiązek spłaty nieuregulowanych wierzytelności spadkodawcy, z chwilą jego śmierci przechodzą na spadkobierców. Jedną z dróg prowadzących do odzyskania wierzytelności, jest ustalenie następców prawnych zobowiązanego poprzez złożenie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku do sądu właściwego ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania dłużnika. Postępowanie takie wszczyna się, gdy żaden z podmiotów mających w tym interes prawny tego nie zrobił.

Praktyka wymaga, by wraz z wnioskiem przedłożyć odpis aktu zgonu zmarłego, na podstawie którego wnioskodawca wykazuje fakt otwarcia spadku i datę zgonu zobowiązanego. Akty stanu cywilnego stanowią dokumenty urzędowe potwierdzające urodzenie, zawarcie związku małżeńskiego, bądź zgonu osoby na nim wskazanej. Dokumenty te są dowodami wyłącznie w zakresie zdarzeń w nich stwierdzonych. Skrócony, jak również zupełny, odpis aktu zgonu stanowi dokument w postępowaniu cywilnym. Odpis zupełny aktu stanu cywilnego zawiera więcej informacji o zdarzeniu, które akt ten potwierdza. Jednak na potrzeby przeprowadzenia postępowania spadkowego, uzyskanie skróconego odpisu aktu zgonu jest wystarczające.

Wniosek o wydanie odpisu aktu zgonu (skróconego czy zupełnego) składa się do urzędu stanu cywilnego. Po nowelizacji przepisów, która nastąpiła 1 marca 2015 roku, o odpisy aktów stanu cywilnego w postaci aktu urodzonego, aktu zawarcia związku małżeńskiego oraz aktu zgonu możemy ubiegać się w dowolnym urzędzie stanu cywilnego znajdującym się na terytorium Polski, bądź przez platformę internetową udostępnioną przez ministra właściwego do spraw informatyzacji. We wniosku należy wskazać dane osobowe i adresowe zmarłego, celem prawidłowej identyfikacji.

We wniosku o uzyskanie odpisu któregokolwiek z aktów, obligatoryjne jest uzasadnienie, które winno wykazać interes prawny podmiotu, który żąda wydania odpisu aktu. Ustawodawca w art. 45 Prawa o aktach stanu cywilnego wprowadził ograniczenie w zakresie jawności aktów stanu cywilnego, poprzez stworzenie katalogu zamkniętego podmiotów posiadających legitymację czynną do uzyskania odpisu wnioskowanego dokumentu. W ślad za wskazanym przepisem odpis aktu stanu cywilnego […] wydaje się osobie, której akt dotyczy lub jej małżonkowi, wstępnemu, zstępnemu, rodzeństwu, przedstawicielowi ustawowemu, opiekunowi, osobie, która wykaże w tym interes prawny […].

Ugruntowany w orzecznictwie pogląd sądów administracyjnych przyjął, że wierzyciel spadkodawcy posiada uprawienie do uzyskiwania odpisu aktu zgonu dłużnika. Interes prawny powinien być rozumiany jako wykazanie okoliczności, które w świetle przepisów materialnych kreują go, nie zaś na wskazaniu konkretnego przepisu, z którego wynikać będzie obowiązek przedłożenia tego dokumentu. Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 159/07 interes prawny wierzyciela spadkodawcy należy upatrywać w szerszym aspekcie, tj. mając na uwadze ogólny interes danego podmiotu w zainicjowaniu postępowania spadkowego, o którym mowa w art. 1025 § 1 k.c. Jak wskazał bowiem Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 12 stycznia 1983 r. o sygn. akt III CRN 218/82 w rozumieniu art. 1025 § 1 k.c. oraz art. 669-679 kodeksu postępowania cywilnego (dalej k.p.c.) zainteresowanymi w zgłoszeniu żądania stwierdzenia nabycia spadku w podstawowym trybie przewidzianym w art. 669 i n. k.p.c. są nie tylko spadkobiercy lub ich następcy prawni, lecz także wszystkie inne osoby mające interes prawny […]. Do takich podmiotów zalicza się bez wątpienia wierzycieli spadkodawcy.

Mając na uwadze powyższą analizę wierzyciel ma interes prawny w zakresie uzyskania odpisu aktu zgonu zmarłego dłużnika jeżeli wykaże, że chce dołączyć go jako dowód wynikających z niego zdarzeń do wniosku inicjującego postępowanie w innej sprawie, w tym w sprawie cywilnej. Powyższe zostało również potwierdzone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 17 listopada 2010 r. o sygn. akt II SA/Gl 644/10, jak również w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 stycznia 2008 r. o sygn. akt III SA/Kr 945/07.

Konkludując powyższe rozważania, wskazać należy, iż każdy z wierzycieli chroniący swoje interesy, może podejmować kroki, które przybliżą go do odzyskania wierzytelności po śmierci dłużnika. Posiada on bowiem narzędzia w postaci możliwości uzyskania odpisu aktu zgonu, który jest niezbędny do wszczęcia postępowania spadkowego, jeżeli żadna z osób uprawnionych do spadku tego nie zrobiła.

Pamiętać należy, że to w gestii spadkobierców zmarłego dłużnika jest spłata nieuregulowanych wierzytelności, każdorazowo w granicach odpowiedzialności uzależnionej od sposobu i wielkości przyjętego przez nich spadku.

Autor: apl.adw. Mateusz Panasiuk